Kościół filialny na Dziekance

KOŚCIÓŁ FILIALNY PW. BŁ. MICHAŁA KOZALA

PRZY ULICY POZNAŃSKIEJ

W latach 1988-2010 główna świątynia naszej Parafii. Został zbudowany w 1894 roku wraz z całym kompleksem Wojewódzkiego Szpitala dla Nerwowo i Psychicznie Chorych "Dziekanka" w Gnieźnie. 7 lutego 2012 roku został zamknięty z powodu awarii komina. Jest ewenementem architektury sakralnej, ze względu na dwa prezbiteria i dwa ołtarze w jednej nawie. Zaliczany do grona Simultaneum, czyli świątyń dwuwyznaniowych (użytkuje go nasza Parafia oraz Kościół Ewangelicko-Augsburski). Oficjalnie nie posiada żadnego wezwania. Z racji, iż przez tyle lat był naszym kościołem parafialnym nieoficjalnie nadano mu tytuł kościoła pw. bł. Michała Kozala.

Historia

Kościół został wybudowany w 1894 roku. Według dokumentu odnalezionego w wieży kościoła, prace murarskie wykonywali mistrz murarski Hoffman z Gniezna, mistrz Kinzell oraz mistrz Zelm, natomiast prace ciesielskie wykonywali przedsiębiorca budowlany z Rosenbergu i podmistrz Timm. Pierwotnie kościół służył jako kaplica szpitala Dziekanka, jednak od początku przeznaczony był jako świątynia dwuwyznaniowa. Dekretem prymasa Augusta Hlonda został kościołem filialnym parafii Wniebowzięcia NMP i św. Wojciecha (archikatedralnej). 1 stycznia 1988, dekretem prymasa Józefa Glempa, został kościołem naszej, nowo utworzonej parafii. Po objęciu urzędu proboszcza przez ks. Sławomira Jessę w 1997 roku, kościół był systematycznie remontowany (wymieniono konfesjonały, oświetlenie, wykonano prace malarskie). Pod koniec lat 90. dokonano remontu wieży kościoła, który sfinansowali zarówno parafianie, jak i członkowie Wspólnoty Ewangelickiej. 23 marca 2009, w czasie nabożeństwa Koronki do Miłosierdzia Bożego w kościele wybuchł pożar, do którego przyczyniła się sadza w kominie. Rok później, w czasie nabożeństwa Gorzkich Żalów, stare, zamurowane przewody doprowadziły do wybuchu w kruchcie przy wyjściu od strony szpitala. Dwa miesiące później, 29 maja powiększyło się zarysowanie na suficie i pojawiło się wybrzuszenie nad wejściem, co groziło zawaleniem sufitu. Z tego powodu na ponad tydzień kościół został zamknięty. Po inspekcji konserwatora zabytków i chwilowym podparciu sufitu belami, kościół został otwarty, ale wymaga gruntownego remontu. 7 lutego 2012 roku nastąpiła poważna awaria komina. Doszło do zatkania przewodu kominowego i dym wraz z sadzą poprzez szczeliny ulotnił się do wnętrza kościoła, zabrudzając ściany, ławki oraz całe wyposażenie. W związku z koniecznością niezbędnego remontu komina, świątynia została zamknięta, a całe jej wyposażenie liturgiczne przeniesione do kaplicy parafialnej i plebanii. 20 grudnia 2012 roku podpisano akt notarialny, w którym Skarb Państwa przekazał własność kościoła Kurii Metropolitalnej. W tym samym akcie Kuria zrzekła się własności i przekazała ją naszej Parafii. Dotychczas był on własnością Skarbu, co utrudniało wszelkie prace remontowe. Na początku czerwca 2013 roku miało miejsce włamanie do kościoła. Złodziej ukradł wiszące żyrandole, kinkiety, klamki, złocone elementy. Zniszczył także instalację elektryczną oraz nagłośnienie. W październiku tego samego roku rozpoczął się pierwszy etap remontu kościoła, polegający na wymianie dachu nad prezbiteriami, chórem, zakrystiami i kruchtami. W 2014 roku ukończono całkowicie remont dachu i stropu. Z powodu braku dofinansowania, wszelkie prace w kościele od 2015 roku pozostają wstrzymane.

Prezbiteria

Kościół posiada dwa prezbiteria – prawe służy naszej Parafii, a lewe Kościołowi Ewangelickiemu. W naszym prezbiterium znajduje się brązowo-złoty ołtarz z kopią obrazu Matki Bożej Sykstyńskiej oraz tabernakulum. Przy ołtarzu jest umieszczony złocony krzyż oraz lichtarze. Po dwóch stronach ołtarza znajdują się figury – św. Franciszka z Asyżu oraz Jezusa Miłosiernego. Przy tabernakulum umieszczone jest miejsce przewodniczenia, miejsca dla kapłanów oraz lektorów. Centralny, główny ołtarz ofiarny jest drewniany, obok niego znajduje się drewniana ambona ze sceną Zesłania Ducha Świętego. W Prezbiterium ewangelickim znajduje się ołtarz trójstopniowy, analogiczny do katolickiego przedsoborowego. Jest na nim krzyż oraz lichtarze, a za nim obraz Ostatniej Wieczerzy.

Wnętrze

Kościół zbudowany jest na planie prostokąta, jest jednonawowy. Przy ścianie wschodniej posiada dwa prezbiteria i dwa ołtarze – prawy służy naszej Parafii, lewy Ewangelikom. Dodatkowo przy ołtarzach znajdują się zakrystie – lewa dla Liturgicznej Służby Ołtarza, a prawa dla kapłanów. Przy zachodniej ścianie znajduje się drewniany chór. Kościół posiada dwa wejścia – od strony ulicy Poznańskiej oraz od strony szpitala. Nie ma wejścia na wprost ołtarzy. W wyniku zamknięcia kościoła oraz włamania świątynia jest mocno zniszczona oraz opustoszała. Na wschodniej ścianie pozostały jeszcze obrazy Jezu Ufam Tobie, Matki Bożej z Dzieciątkiem autorstwa Jadwigi Boniewskiej, Najświętszego Serca Pana Jezusa oraz krzyż.

Zewnątrz

Na wschodniej ścianie kaplicy znajduje się tablica upamiętniająca pomordowanych pacjentów oraz pracowników szpitala Dziekanka w okresie okupacji hitlerowskiej. Nad nią umieszczona jest również tablica ku czci śp. ks. Witolda Ceglarka, zmarłego tragicznie wikariusza naszej Parafii. Od strony zachodniej kościoła znajdują się dwa pomieszczenia, nie połączone z kościołem. Jedno to kotłownia, a drugie to dawne biuro charytatywne naszej Parafii.

Barak, czyli stara plebania

W momencie utworzenia Parafii poza kościołem Proboszcz nie posiadał nic. Dlatego też przy naszej świątyni powstała tymczasowa plebania – barak przeniesiony z Parafii pw. bł. Radzyma Gaudentego w Gnieźnie. Na 1,5 m fundamentach osadzono drewniany barak, który obejmował trzy mieszkania wraz z salką katechetyczną. Niewątpliwie naszych kapłanów można było rozpoznać po specyficznym zapachu. Wiązało się to z wszechobecnym grzybem i wilgocią w baraku. Warunki mieszkaniowe były straszne, jednak kapłani mieszkali tu aż do 2007 roku, kiedy ukończona została część mieszkalna Centrum Parafialnego. 29 kwietnia 2009 roku biuro parafialne zostało przeniesione również do Centrum Parafialnego i tym samym barak został wyłączony z użytku. Od czerwca do sierpnia 2011 roku przeprowadzono rozbiórkę baraku. Nie została ona jednak ukończona – połowa fundamentów jeszcze pozostała. Obok baraku znajdują się dwa garaże – jeden, wyremontowany służył jako magazyn żywności biura charytatywnego, a drugi jako magazyn. 

Kościół Ewangelicko-Augsburski

Póki kościół był otwarty, to korzystali z niego również Ewangelicy. Gromadzili się w pierwszą niedzielę miesiąca o godz. 15.30 na swoim nabożeństwie. Po zamknięciu świątyni gromadzą się w naszej parafialnej kaplicy.

Autor: Rafał Wojciechowski

Bibliografia:

Archiwum Parafii

Archiwum Ogłoszeń Duszpasterskich

Archiwum Gazetki Parafialnej "Z życia Parafii bł. Michała Kozala"

Kopia dokumentu odnalezionego w wieży kościoła z 1895 roku

Data publikacji – 02.09.2017